कर्ज वेळेत फेडू न शकल्याने ठरवलेली जीवघेणी शिक्षा अँटोनियोला मिळालीच पाहिजे यासाठी हट्टाला पेटलेल्या शायलॉकचे संवाद.

दुसरं नाटक मी वाचलं ते “मॅकबेथ”. स्कॉटिश राजा डंकनचा सरदार मॅकबेथ. मॅकबेज अतिशय शूरवीर धडाडीचा आणि डंकनचा विश्वासू सरदार. पण आपल्या बायकोच्या हट्टाला बळी पडून तो डंकनचा स्वतःच्या घरी खून करतो. स्वतः राजा बनतो. डंकनची मुले परागंदा होतात. इतर सरदारांचेही खून घडवले जातात. राज्यात असंतोषाचे वातावरण पसरतं. अराजक निर्माण होतं. मॅकबेथ आणि त्याची पत्नी कपटाने मिळवलेलं यश मनापासून उपभोग होऊ शकत नाहीत. आपल्या अपराधाची टोचणी त्यांच्या मनात सतत सलत असते. जुन्या राजाशी प्रामाणिक सरदार मॅकबेथविरुद्ध उठाव करायचं ठरवतात. शौर्य, विश्वासघात, पश्चाताप, महत्वकांक्षा, बंड, राजनिष्ठा या सगळ्याचं नाट्य म्हणजे “मॅकबेथ”.

काही पाने उदाहरणादाखल.
मॅकबेथ नाटकातल्या प्रसिद्ध चेटकिणींची गुरु हेकेट चा संवाद

खून केल्यानंतर मॅकबेथ आणि त्याच्या बायको मधला संवाद

वरच्या दोन परिच्छेदात मी थोडक्यात कथानक सांगितले आहे. पण या ढोबळ कथानका पलीकडे प्रत्येक पात्र, त्याची वैचारिक व मानसिक भूमिका, त्यांचे संघर्ष हे सगळं तितकंच महत्त्वाचं आहे. गेली चारशे वर्ष हजारोंनी साहित्यप्रेमी साहित्यअभ्यासक शेक्सपियरच्या साहित्याचा अभ्यास करतायत, प्रबंध लिहितायत, पीएचडी करतायत. त्यामुळे मी त्यावर नव्याने स्वतंत्रपणे काही लिहावं इतका माझा अभ्यास नाही.

दोन्ही अनुवादकांनी उत्तम अनुवाद केला आहे. मुळातच ही नाटके आहेत त्यामुळे भाषा थोडी नाटकी असणारच. तिचं मराठीकरण करताना तो नाटकीपणा, औपचारिकपणा मराठीत येणं ही स्वाभाविक आहे. मूळ नाटकातली भाषा पद्य स्वरूपाकडे झुकणारी आहे. पण इथे तसा तंतोतंत अनुवाद, यमक जुळवत पद्य स्वरूपातला अनुवाद न करता थेट गद्य स्वरूपातच संवाद आहेत. त्यामुळेच ते वाचायला आणि कथानक समजून घ्यायला सोपं आहे.
दोन्ही पुस्तकांच्या प्रस्तावनेत अनुवादक शिरीष सहस्त्रबुद्धे यांनी नाटकातल्या प्रतिमा, पत्रांच्या वर्तनातले ताणेबाणे, शेक्सपियरची शैली याबद्दल थोडक्यात निरीक्षणे मांडली आहेत. त्या दोन्ही प्रस्तावना वाचनीय आहेत.

शेक्सपियरच्या साहित्याबद्दल उत्सुकता असणाऱ्या पण मूळ इंग्रजी वाचू न शकणाऱ्या प्रत्येक मराठी माणसाने अवश्य वाचावं अशी ही दोन पुस्तके आहेत.