पुस्तक – ज्युलियस सीझर (Julius Caesar)
लेखक – विल्यम शेक्सपियर (William Shakespeare)
अनुवाद – शिरीष सहस्रबुद्धे (Shirish Sahasrabuddhe)
भाषा – मराठी (Marathi)
मूळ पुस्तकाची भाषा – इंग्रजी (English)
पाने – १२७
प्रकाशन – वैशाली प्रकाशन, एप्रिल २०२६
छापील किंमत – रु. ३००/-
ISBN – 978-93-48129-36-9

वैशाली प्रकाशनाने प्रकाशित केलेल्या शेक्सपियरच्या नाटकांच्या मराठी अनुवादातलं हे एक पुस्तक. जगप्रसिद्ध नाटककाराचं जगप्रसिद्ध नाटक. सार्वत्रिक आणि सार्वकालिक सुसंगत संदेश देणारं नाटक.

ज्युलियस सीझर हा रोमचा राज्यकर्ता आहे. महापराक्रमी आणि लोकप्रिय आहे. त्याने अनेक युद्धांत जय मिळवला आहे. रोमच्या समृद्धीत भर घातली आहे. परंतु त्याचा अहंकार वाढत चाललेला आहे. सामान्य लोक सीझरचे चाहते असले तरी निवडक लोकांना तो हळूहळू तो सम्राट बनेल आणि मग हुकूमशहा बनेल अशी धास्ती वाटते आहे. त्यांना रोमची लोकशाही टिकवायची आहे. सीझरची शक्ती अजून वाढण्याआधी, लोकांनी त्याला राजा घोषित करायच्या आधी त्याचा कायमचा बंदोबस्त केला पाहिजे, त्याला ठारच मारलं पाहिजे असा कट ते करतात. मार्कस ब्रूटस आणि कायस कॅशियस हे बंडवाल्यांचं नेतृत्त्व करतात. ब्रूटस सीझरचा मित्र असला तरी रोमच्या कल्याणासाठी मित्राची हत्या करायला तोही तयार होतो. सीझरबद्दल आकस असणारे इतरही ह्या टोळीत समाविष्ट होतात. सगळे मिळून दरबारात सीझरची हत्या करतात. सीझर बघतो की त्याचा मित्र ब्रूटसही घाव घालतो आहे. तेव्हा ते सुप्रसिद्ध वाक्य येतं. “ब्रूटस तूसुद्धा !”

हत्या झाल्यावर नागरिकांत गोंधळ माजतो. ब्रूटस आणि कॅशियस लोकांना समजावून सांगतात की ह्यात त्यांचा वैयक्तिक स्वार्थ नाही. तर रोमच्या भविष्यासाठी हे आवश्यक होतं. सीझर बद्दल त्यांना आदरच आहे. म्हणून त्याचा अंत्यसंस्कारही नीट होईल. आम्ही काही माथेफिरू खुनी नाहीत. त्यामुळे आम्ही बाकी कोणाला मारलं नाहीये. लोकांना हे पटतं. पण त्यानंतर सीझरचा साथी अँटनी लोकांशी बोलतो. सीझरचे गुणगान करतो. त्याचे पराक्रम, त्याची लोकप्रिय कामे आणि पुढेही तो लोकांसाठी काय करणार होता हे सांगतो. तेव्हा काही लोक त्याच्या बाजूने उभे राहतात. राज्यात दोन गट पडतात, संघर्ष होतो. शेवटी बरेच जण मारले जातात, काही जण होऊ घातलेल्या पराभवाच्या शल्याने आत्महत्या करतात. असा नाटकाचा एकूण पट आहे.

नाटक रोममध्ये घडत असलं, मुख्यपात्र सीझर असला तरी, हे नाट्य देशोदेशी आणि वेगवेगळ्या काळात घडताना दिसतंय. अगदी भारतातले आणि इतर देशांमधले सत्ताधारी आठवा. लोकप्रियतेच्या शिखरावर पोचलेले आणि नंतर अंतर्गत कलहामुळे पदच्युत झालेले असे किती लोक दिसतील. कधी त्यांची हत्या झाली, कधी कैद झाली तर कधी परागंदा व्हावे लागले. सुरुवातीला लोकांसाठी काम करणारी व्यक्ती लोकप्रियता वाढत गेल्यावर स्वतःला अत्युच्च समजू लागते. ज्यांच्या जीवावर आणि ज्यांच्यासाठी सत्ता मिळवली तेच दुय्यम वाटायला लागतात. स्वतःच्या शौर्यावर, निर्णयांवर इतका विश्वास वाढतो की आजूबाजूला होणाऱ्या असंतोषाची किंवा त्यातून काही घातपात होऊ शकेल ह्याचीही काळजी वाटेनाशी होते. कणखर स्वप्रतिमेच्या नादात वेडे धाडस करणे अत्यावश्यक होऊन बसते. दुसरीकडे राज्यकर्त्याला पदच्युत करण्याची प्रामाणिक इच्छा असणारे असतात तसे स्वार्थीही असतात. आत्ताचा सत्ताधारी जाऊन तिथे आपण बसावं अशी सुप्त महत्त्वाकांक्षा बाळगणारे असतात. जणू सीझरला मारतानाच स्वतःला पुढचा सीझर बनवण्याची म्हणजेच स्वतःच्या पदच्युतीचीही बीजे ते रोवत असतात.

नाटकात कॅशियस आणि ब्रूटस च्या तोंडी अशी वाक्य येतात “हे महान दृश्य यापुढची कितीतरी शतकं वेगवेगळ्या देशांत पुन्हा पुन्हा प्रत्यक्षात आणलं जाईल. या क्षणी अस्तित्वांत नसलेल्या देशांत आणि भाषांतही ते घडेल… सीझरचा वध पुन्हा पुन्हा होत राहील. जसा आज तो मरून पडला आहे ..धुळीत आणि धुळीसारखाच”. किती अजरामर वाक्य. किती अजरामर भविष्यवेध.

नाटक जगप्रसिद्ध आहेच. जगभरातले संशोधक, अभ्यासक त्याचं विविधांगी रसग्रहण करत असतात. त्यामुळे मी त्यात काही भर घालू शकत नाही. शिरीषजींनी केलेला अनुवाद अत्युत्तम आहे. अगदी ओघवता. जुनी भाषा शैली टिकवत तरीही लेखन खूप बोजड होणार नाही ह्याचा समतोल साधला आहे. ह्या अनुवादामुळेच इतकी महत्वाची साहित्यकृती पूर्ण वाचण्याचं धाडस मी करू शकलो. त्याबद्दल अनुवादक आणि प्रकाशकांचे आभार.

काही पानं उदाहरणादाखल

सीझरचा रोमला असलेला धोका ब्रूटसला पटवून देताना कॅशियस


धोक्याची सूचना धुडकावून लावणारा सीझर

सीझरची हत्या कशी चुकीची आहे हे लोकांना सांगणारा अँटनी.

काल पुणे मुंबई प्रवासात हे पुस्तक वाचायला घेतलं. ते वाचताना इतका रंगून गेलो की गाडी पाऊणेक तास उशीरा पोचली तरी कळलंच नाही. प्रवास झाला असं वाटलंच नाही. जणू तीन तास मी रोममध्ये होतो. आणि मध्येच भारताच्या इतिहासातल्या आणि चालू घडामोडींचं प्रतिबिंब त्यात बघत होतो. तुम्ही सीझर असा, प्रजा असा, ब्रूटस असा की आणखी कोणी… हे पुस्तक नक्की वाचा.

———————————————————————————-
आवा ( आवर्जून वाचा )
———————————————————————————-

———————————————————————————-
आवा ( आवर्जून वाचा )
जवा ( जमल्यास वाचा )
वाठीनावाठी ( वाचलं तर ठीक नाही वाचलं तरी ठीक )
नावाठी ( नाही वाचलं तरी ठीक )
———————————————————————————-

• १९४८ चं अग्नितांडव (1948 cha Agnitandav) – रंगा दाते (Ranga Date)
• आवरण (AavaraN) – डॉ. एस. एल. भैरप्पा (Dr. S. L. Bhairappa )- (अनुवाद : उमा कुलकर्णी (Uma Kulakarni)
• आमेन-द ऑटोबायोग्राफी ऑफ अ नन(Amen-the autobiography of a nun) – सिस्टर जेस्मी (Sister Jesmi) ( अनुवाद: सुनंदा अमरापुरकर Sunanda Amrapurkar)
• इतिहासाच्या पाऊलखुणा दिवाळी अंक २०१९ Itihasachya Paulkhuna Diwali special Edition 2019
• इतिहासाच्या पाऊलखुणा दिवाळी अंक २०२० Itihasachya Paulkhuna Diwali special Edition 2020
• कृष्णदेवराय (krushadevarai) – डॉ. लक्ष्मीनारायण बोल्ली (Dr. Laxminarayan Bolli)
• कैफा हालक ओमान (kaiphaa halak Oman ) – सुप्रिया विनोद (Aupriya Vinod)
• काबूल-कंदाहारकडील कथा (kAbul-kandAhArakadil katha)-प्रतिभा रानडे (pratibhaa raanaDe)
• दारा शिकोह (Dara Shikoh) – काका विधाते (Kaka Vidhate)
• बलुचिस्तानचे मराठा : एक शोकांतिका (Baluchistanche Maratha : Ek Shokantika) – नंदकुमार येवले (Nadkumar Yewale)
• मंत्रावेगळा (Mantravegala) – ना. सं. इनामदार (Na. S. Inamdar)
• नवे शैक्षणिक धोरण (Nave shaikashnik dhoran) – प्रा. डॉ. नितीन करमळकर आणि मंगला गोडबोले (Pro.Dr. Nitin Karmalkar & Mangala Godbole)
• शिवनेत्र बहिर्जी (Shivanetra Bahirji) – प्रेम धांडे (Prem Dhande)
• सेर सिवराज है (Ser Sivaraj hai) – प्रा. वेदकुमार वेदालंकार (Pro. Vedkumar Vedalankar)
• सेपिअन्स – मानवजातीचा अनोखा इतिहास (Sapiens – Manavjaaticha anokha itihas) – युव्हाल नोआ हरारी (Yuval Noah Harari)
• हा तेल नावाचा इतिहास आहे!… (ha tel navacha itihas ahe!..) – गिरीश कुबेर (Girish Kuber)
• मी सरकारी डॉक्टर (Mi sarakari doctor) – डॉ. कुमार ननावरे (Dr. Kumar Nanaware)
• मेड इन चायना (Made in China) – गिरीश कुबेर (Girish Kuber)
• अनस्टॉपेबल अस. खंड १. माणसाने जग कसं जिंकलं ( Unstoppable Us Khand 1 Manasana Jag kasa jinkala) – युवाल नोआ हरारी (Yuval Noah Harari) अनुवादक – प्रणव सखदेव (Pranav Sakhadev)
• खुलूस (Khuloos) – समीर गायकवाड (Sameer Gaikwad)
• Deep state (डीप स्टेट) – मंदार जोगळेकर ( Mandar Joglekar)
• विद्रोह (Vidroh) – हेन्री डेन्कर (Henry Denker) अनुवाद – लीना सोहोनी (Leena Sohoni)
• तिमिरपंथी (Timirapanthi) – ध्रुव भट्ट (Dhruv Bhatt) अनुवाद – सुषमा शाळिग्राम (Sushama Shaligram)
• जा जरा पूर्वेकडे (Ja jara purvekade) – आशुतोष जोशी (Ashutosh Joshi) अनुवाद – सविता दामले, मोहना प्रभुदेसाई जोगळेकर (Savita Damle, Mohna Prabhudesai Joglekar)
• वर्दीतल्या माणसाच्या नोंदी (Vardeetalya manasachya nondi) – सदानंद दाते (Sadanand Date)
• पुढचं सोंग (Pudhach Song) – नितीन अरुण थोरात (Nitin Arun Thorat)
• छत्रपती शिवाजी महाराज झाले नसते तर (Chhatrapati Shivaji Maharaj zale nasate tar) – गजानन भास्कर मेहंदळे (Gajanan Bhaskar Mehandale)
• तुकाराम (Tukaram) – शफी पठाण (Shafi Pathan)

हे परीक्षण आवडलं असेल अशी मला आशा आहे. हे माझं ३७०वं पुस्तक परीक्षण. मी परीक्षणे लिहिलेल्या पुस्तकांची यादी आणि लिंक्स बघण्यासाठी या पेजला अवश्य भेट द्या

My book reviews

मी एक  भाषा  प्रेमी, युवा सॉफ्टवेअर इंजिनिअर आहे. मराठी आणि गुजराती भाषा कोणालाही सोप्या पद्ध्तीने, घरबसल्या आणि मोफत शिकता यावी, यासाठी मी ३ ट्युटोरियल्स चालवत आहे  – एक इंग्रजीमधून मराठी शिकण्यासाठी, दुसरी हिन्दीमधून मराठी शिकण्यासाठी आणि तिसरी इंग्रजीतून गुजराती शिकण्यासाठी. यांच्या माध्यमातून भारतीय तसेच परदेशी नागरिकही मराठी,गुजराती  शिकत आहेत.

या ट्युटोरिअल्स मध्ये लिपी, प्राथमिक व्याकरण ( नाम, सर्वनाम, काळ, अव्यय ई. ) पासून सुरुवात करून लहान वाक्यांपर्यंत आणि पुढे पूर्ण संभाषण, रोजच्या  भाषेत वापरले जाणारे short forms इथपर्यंत सर्व आहे. थोडक्यात  भाषा  शिकू इच्छिणाऱ्यांसाठी ‘one-stop-shop’ अशा ह्या ट्युटोरिअल्स आहेत. मी या ट्युटोरिअल्स मधील संभाषणाच्या  दृकश्राव्य क्लिप्स ही YouTube channel वर टाकल्या आहेत. जेणेकरून विद्यार्थ्याना उच्चार लवकर आत्मसात करता येतील.

माझ्या परदेशी विद्यार्थ्यांचे मराठी, गुजराती बोलतानाचे व्हिडीओ या लिंकवर पहा

https://learnmarathiwithkaushik.com/testimonials/

–

२०२० पासून मी चिनी भाषा (मॅण्डरीन) भाषा शिकतो आहे. HSK Level ३ परीक्षा मी ९३% नी उत्तीर्ण झालो. इंग्रजी भाषेतून चिनी भाषा शिकवणाऱ्या बऱ्याच वेबसाईट्स आणि युट्युब चॅनल्स आहेत. मराठी ज्ञानभाषा व्हायची असेल तर जगातल्या कुठल्याही क्षेत्रातलं ज्ञान मराठीतून मिळवता आलं पाहिजे. म्हणजेच परदेशी भाषा शिकण्याची सोय मराठीतून उपलब्ध असली पाहिजे. त्यामुळे ते शिकणं सुद्धा खूप सोपं होतं. म्हणून “गंमत चिनी भाषेची मराठीतून” ही युट्युब व्हिडीओ मालिका मी सुरु केली आहे. त्यात मी चिनी भाषेच्या गमतीजमती सांगतो. तसेच मराठीतून चिनी भाषा शिकवायलासुद्धा सुरुवात केली आहे.
YouTube playlist link